Mổ mắt có bị cận lại không? Dấu hiệu và cách hạn chế tái cận

Trước khi phẫu thuật khúc xạ, nhiều người lo lắng liệu mổ mắt cận có bị tái lại không. Thực tế, ở những bệnh nhân được chỉ định đúng và theo dõi đầy đủ, thị lực sau mổ thường ổn định lâu dài. Tuy nhiên vẫn có một tỷ lệ nhỏ xảy ra tái cận do yếu tố sinh học, độ tuổi, mức độ cận ban đầu và thói quen sinh hoạt. Tại bài viết này, Hai Yen Eye Care sẽ giúp bạn hiểu đúng về tái cận và cách hạn chế nguy cơ sau phẫu thuật.

Mổ mắt cận có bị tái lại không?

Phẫu thuật cận thị bằng các phương pháp hiện đại như SMILE, Femto LASIK, LASIK hay Phakic ICL giúp điều chỉnh tật khúc xạ chính xác và mang lại thị lực rõ rệt ngay sau mổ. Với đa số bệnh nhân, thị lực sau phẫu thuật duy trì ổn định trong thời gian dài, đặc biệt khi được chỉ định đúng và chăm sóc hậu phẫu đầy đủ.

Dù vậy, một tỷ lệ thấp người bệnh vẫn có thể tái cận sau vài năm do các yếu tố sinh học hoặc biến đổi về cấu trúc mắt. Tái cận thường xảy ra chậm, không đột ngột, và liên quan nhiều đến:

• Phẫu thuật khi độ cận chưa ổn định
• Độ cận ban đầu quá cao
• Tiếp tục tiến triển trục nhãn cầu theo tuổi
• Thói quen nhìn gần kéo dài, điều tiết quá mức

Khi được thăm khám kỹ trước mổ, lựa chọn phương pháp phù hợp và theo dõi đúng sau mổ, nguy cơ tái cận thường ở mức thấp và có thể kiểm soát được.

Thăm khám cùng chuyên gia để hiểu rõ nguyên nhân & cách phòng ngừa tái cận hiệu quả

Tái cận khác gì so với thay đổi thị lực bình thường sau mổ?

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lo lắng là nhầm lẫn giữa tái cận và những thay đổi thị lực sinh lý sau phẫu thuật.

Sau phẫu thuật khúc xạ, mắt cần một khoảng thời gian để ổn định hoàn toàn. Trong giai đoạn này, người bệnh có thể gặp các hiện tượng như:

• Nhìn mờ nhẹ trong vài ngày đầu
• Cảm giác khô mắt, chói sáng
• Thị lực dao động nhẹ theo thời điểm trong ngày

Những biểu hiện này thường do bề mặt giác mạc đang hồi phục hoặc tình trạng khô mắt tạm thời, và không phải tái cận. Chúng sẽ cải thiện dần khi giác mạc ổn định và được chăm sóc đúng cách.

Tái cận thật sự có những đặc điểm khác biệt rõ ràng:

• Thị lực giảm dần sau nhiều tháng hoặc vài năm
• Đo khúc xạ thấy độ cận tăng trở lại
• Khó nhìn xa như trước, đặc biệt khi lái xe hoặc nhìn biển báo

Điểm khác biệt quan trọng là: thay đổi thị lực tạm thời xuất hiện sớm và tự hồi phục, trong khi tái cận là sự thay đổi khúc xạ mang tính lâu dài.

Nguyên nhân gây tái cận sau phẫu thuật

Thực tế lâm sàng cho thấy, tất cả bệnh nhân phẫu thuật khúc xạ bằng laser nói chung và LASIK nói riêng đều có một tỷ lệ tái cận nhất định. Theo ghi nhận lâm sàng, tỷ lệ tái cận sau phẫu thuật khúc xạ không cố định, có thể dao động từ vài phần trăm đến trên 10% tùy thuộc độ cận ban đầu, độ ổn định trước mổ và phương pháp được lựa chọn. Các nguyên nhân tái cận thường gặp bao gồm:

Tồn dư độ khúc xạ sau mổ

Nếu việc đo khúc xạ trước phẫu thuật chưa đủ chính xác hoặc mắt chưa trở về trạng thái khúc xạ thật (do còn đeo kính áp tròng), độ cận có thể không được triệt tiêu hoàn toàn, dẫn đến tồn dư độ sau mổ. Đây là lý do người bệnh cần ngưng kính áp tròng mềm ít nhất vài ngày và kính áp tròng cứng (Ortho-K) vài tuần trước khi khám chuyên sâu.

Mổ khi độ cận chưa ổn định

Phẫu thuật thực hiện khi độ cận vẫn còn tăng, thường gặp ở người dưới 18 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, sẽ làm tăng nguy cơ tái cận. Dù đã mổ hết độ tại thời điểm đó, quá trình tiến triển cận thị vẫn tiếp diễn theo thời gian.

Độ cận cao và đặc điểm cấu trúc mắt

Về mặt giải phẫu, cận thị nặng thường liên quan đến tình trạng kéo dài trục nhãn cầu, dẫn đến các biến đổi cấu trúc ở đáy mắt. Phẫu thuật chỉ điều chỉnh công suất khúc xạ trên giác mạc, không làm thay đổi chiều dài trục nhãn cầu, nên nguy cơ tái cận vẫn tồn tại, đặc biệt nếu kèm theo yếu tố di truyền.

Giác mạc mỏng hoặc không đủ điều kiện mổ

Một số trường hợp giác mạc mỏng, độ cong bất thường hoặc cấu trúc mắt không thuận lợi khiến bác sĩ phải điều chỉnh hạn chế để đảm bảo an toàn. Ngoài ra, nếu mắt có bệnh lý kèm theo như giác mạc hình chóp, viêm nhiễm, nhược thị, bệnh võng mạc…, hiệu quả ổn định sau mổ sẽ giảm.

Lựa chọn phương pháp phẫu thuật chưa phù hợp

Với cận thị quá cao, nếu vẫn áp dụng LASIK làm bào mòn nhiều giác mạc, phần giác mạc còn lại mỏng có thể dẫn đến biến đổi hình dạng theo thời gian và gây tái cận. Trong những trường hợp này, các phương pháp khác như SMILE hoặc Phakic ICL thường phù hợp hơn.

Thói quen sinh hoạt và chăm sóc mắt sau mổ

Làm việc mắt quá tải, nhìn màn hình gần và kéo dài, thiếu ngủ, dùng thiết bị điện tử trong điều kiện ánh sáng không phù hợp hoặc không tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau mổ đều có thể góp phần làm thị lực giảm dần, tạo cảm giác tái cận.

Tác hại của việc nhìn màn hình quá gần trong thời gian dài.

Khô mắt – chất lượng bề mặt giác mạc

Khô mắt kéo dài sau mổ có thể làm thị lực dao động, nhìn mờ, khiến người bệnh cảm giác như tái cận. Trong nhiều trường hợp, khi điều trị tốt khô mắt, thị lực sẽ cải thiện mà không cần can thiệp khúc xạ lại.

Mổ phương pháp nào ít tái cận nhất?

Khả năng tái cận sau phẫu thuật khúc xạ không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mổ mà còn liên quan chặt chẽ đến độ ổn định khúc xạ trước mổ, cấu trúc giác mạc, tuổi và thói quen sinh hoạt sau phẫu thuật. Tuy vậy, trên thực tế lâm sàng, một số phương pháp phẫu thuật khúc xạ cho thấy độ ổn định lâu dài và tỷ lệ tái cận thấp hơn khi được chỉ định đúng:

• Phakic ICL: Không làm thay đổi cấu trúc giác mạc, vì vậy không gây tái cận do biến dạng giác mạc, tuy nhiên ở những bệnh nhân cận rất cao hoặc còn tiến triển trục nhãn cầu, thị lực vẫn cần được theo dõi lâu dài.
• ReLEx SMILE: Bảo tồn cấu trúc giác mạc tốt, ít khô mắt, độ ổn định khúc xạ cao.
• Phẫu thuật SmartSight: SmartSight NOVA là phiên bản cải tiến của kỹ thuật SmartSight, với một số điều chỉnh giúp tăng tính chính xác trong điều trị, tuy nhiên hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào chỉ định phù hợp và theo dõi hậu phẫu.
• Femto LASIK: Độ chính xác cao, thị lực ổn định nếu giác mạc đủ dày; trong đó SmartFemto NOVA là phiên bản nâng cấp giúp tăng độ an toàn và cá nhân hóa điều trị.
• Phẫu thuật SmartSurface (TransPRK) và PRK/PPK: Không tạo vạt giác mạc, phù hợp với giác mạc mỏng, nguy cơ tái cận thấp nếu độ cận ổn định trước mổ.

Nhìn chung, Phakic ICL và các kỹ thuật xâm lấn tối thiểu như SMILE hoặc SmartSight NOVA được ghi nhận có tỷ lệ tái cận thấp nhất khi chỉ định đúng và theo dõi lâu dài. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp cần dựa trên thăm khám chuyên sâu và tư vấn cá nhân hóa từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

ReLEx SMILE: Bước tiến mới trong phẫu thuật khúc xạ, bảo tồn tối đa cấu trúc giác mạc

Dấu hiệu nhận biết tái cận

Tái cận không xảy ra đột ngột mà thường tiến triển từ từ. Người bệnh có thể tự quan sát một số dấu hiệu sau:

Nhìn xa mờ dần theo thời gian

Thị lực sau mổ ban đầu rất rõ, nhưng sau vài tháng hoặc vài năm bạn bắt đầu nhận thấy vật ở xa không còn sắc nét như trước. Đây là dấu hiệu phổ biến nhất của tái cận. Mức độ mờ tăng chậm nhưng dễ nhận thấy khi lái xe, xem bảng hiệu hoặc nhìn màn hình từ xa.

Dễ mỏi mắt khi nhìn xa hoặc làm việc ở môi trường ánh sáng yếu

Khi độ cận bắt đầu quay trở lại, mắt phải điều tiết nhiều hơn để nhìn rõ. Điều này khiến người bệnh dễ nhức mắt, mỏi mắt và phải nghỉ ngơi thường xuyên, đặc biệt khi lái xe buổi tối hoặc nhìn biển báo đường xa.

Thói quen nheo mắt để nhìn rõ hơn

Nheo mắt giúp giảm bớt lượng ánh sáng và tăng độ nét tạm thời. Nếu bạn thường xuyên phải nheo mắt khi xem tivi, nhìn bảng thông báo hoặc nhìn người đối diện ở xa, đó có thể là dấu hiệu thị lực đang giảm dần.

Thói quen nheo mắt  để nhìn rõ điện thoại là dấu hiệu cho thấy bạn cần được thăm khám

Căng mắt, đau đầu, khó tập trung thị giác

Khi độ cận tăng, mắt phải điều tiết liên tục khiến cơ quanh mắt hoạt động nhiều hơn bình thường. Điều này dẫn đến đau đầu vùng trán – thái dương, cảm giác nặng mắt hoặc khó tập trung khi nhìn lâu.

Để xác định có thật sự bị tái cận hay chỉ là khô mắt hoặc thị lực chưa ổn định, người bệnh cần được đo khúc xạ, kiểm tra giác mạc và đánh giá toàn diện bởi bác sĩ chuyên khoa.

Mổ cận rồi có mổ lại được không?

Trong nhiều trường hợp, có thể mổ lại để điều chỉnh phần độ còn sót hoặc độ cận tăng trở lại. Tuy nhiên, quyết định này phụ thuộc vào nhiều yếu tố mà bác sĩ phải đánh giá kỹ lưỡng.

Độ dày giác mạc còn lại

Laser chỉ tác động khi giác mạc đủ dày. Sau lần mổ đầu, nếu phần giác mạc còn lại mỏng, việc laser lần hai sẽ không an toàn. Khi đó, bác sĩ sẽ xem xét phương án khác như Phakic ICL.

Hình dạng và sức khỏe giác mạc

Bác sĩ sử dụng bản đồ giác mạc (topography / tomography) để đánh giá:

• Giác mạc có đều và ổn định không
• Có dấu hiệu giãn phình (keratoconus) không
• Có vùng mỏng bất thường không

Chỉ khi giác mạc ổn định và không có nguy cơ biến dạng thì mới có thể mổ lần hai.

Mức độ tái cận và tình trạng thị lực hiện tại

Nếu mức tái cận nhẹ (ví dụ –0.50D hoặc –0.75D) nhưng thị lực chức năng vẫn tốt, bác sĩ có thể khuyên không cần mổ lại. Chỉ khi độ cận đủ lớn và ảnh hưởng sinh hoạt thì mới xem xét phẫu thuật chỉnh sửa.

Sức khỏe bề mặt nhãn cầu – khô mắt sau mổ

Một số trường hợp nhìn mờ do khô mắt kéo dài, không phải tái cận. Điều trị khô mắt có thể giúp thị lực cải thiện mà không cần can thiệp phẫu thuật. Vì vậy đánh giá bề mặt nhãn cầu là bước cực kỳ quan trọng.

Phương án thay thế khi không thể laser lần hai

Nếu giác mạc không đủ điều kiện để laser lại, bác sĩ có thể chỉ định:

• Đặt kính Phakic ICL để bổ sung độ cận còn lại
• Kính gọng hoặc kính áp tròng chuyên dụng nếu độ tái cận rất nhẹ

Lưu ý quan trọng:
Không phải ai bị tăng độ đều cần mổ lại. Có những trường hợp mắt vẫn nhìn tốt, an toàn và không ảnh hưởng sinh hoạt, vì vậy bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và nguy cơ trước khi đưa ra chỉ định.

Cách giảm nguy cơ tái cận sau phẫu thuật 

Giữ thị lực ổn định sau phẫu thuật khúc xạ không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mổ mà còn liên quan rất lớn đến cách chăm sóc và thói quen sinh hoạt hằng ngày. Để hạn chế tối đa nguy cơ tái cận, người bệnh cần chú ý các yếu tố sau:

Mổ khi độ cận đã ổn định ít nhất 1–2 năm

Một trong những nguyên nhân chính gây tái cận là mổ khi độ khúc xạ vẫn đang tăng. Vì vậy, bác sĩ chỉ chỉ định phẫu thuật khi:

• Độ cận thay đổi không quá 0.25–0.50D trong vòng 12 tháng
• Trục nhãn cầu không tiếp tục dài ra

Mổ quá sớm khiến mắt tiếp tục tiến triển cận sau phẫu thuật, làm thị lực giảm nhanh hơn mong đợi.

Hạn chế nhìn gần liên tục – áp dụng quy tắc 20–20–20

Làm việc cự ly gần quá lâu là thói quen góp phần làm tăng độ cận trở lại. Quy tắc 20–20–20 giúp giảm áp lực điều tiết:

• Sau mỗi 20 phút nhìn gần
• Hãy nhìn ra xa 20 feet (6 mét)
• Trong 20 giây

Điều này giúp thư giãn cơ thể mi và giảm nguy cơ mỏi điều tiết – nguyên nhân góp phần gây tái cận ở người trẻ tuổi.

Hãy để đôi mắt nghỉ ngơi đúng cách với quy tắc 20-20-20 mỗi ngày

Duy trì dinh dưỡng tốt cho mắt và ngủ đủ giấc

Thị lực ổn định phụ thuộc vào sức khỏe bề mặt giác mạc và hệ thống điều tiết của mắt. Một chế độ ăn giàu omega-3, lutein, zeaxanthin, vitamin A – C – E có thể

• Giảm khô mắt
• Cải thiện chất lượng nước mắt
• Hỗ trợ phục hồi sau phẫu thuật

Giấc ngủ đủ giúp mắt tái tạo bề mặt giác mạc và giảm căng thẳng điều tiết.

Giảm ánh sáng xanh từ màn hình – tăng thời gian hoạt động ngoài trời

Ánh sáng xanh cường độ cao từ điện thoại, laptop, máy tính bảng khiến mắt dễ khô, mỏi và điều tiết quá mức. Việc tiếp xúc kéo dài sau mổ làm tăng nguy cơ giảm thị lực. Người bệnh nên:

• bật chế độ chống ánh sáng xanh
• dùng bộ lọc màn hình hoặc kính chống ánh sáng xanh
• hạn chế sử dụng liên tục trong nhiều giờ

Hoạt động ngoài trời giúp thư giãn điều tiết và đã được chứng minh giảm nguy cơ tiến triển cận thị.

Sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng chỉ định để cải thiện khô mắt

Khô mắt sau mổ là tình trạng rất phổ biến và có thể làm người bệnh tưởng rằng mình bị tái cận do nhìn mờ. Việc dùng thuốc nhỏ mắt theo hướng dẫn giúp:

• Ổn định bề mặt giác mạc
• Giảm cảm giác cộm, rát
• Cải thiện thị lực nhanh hơn

Không tự ý bỏ thuốc hoặc dùng thuốc không kê toa vì có thể gây viêm, nhiễm trùng hoặc làm khô mắt nặng hơn.

Tái khám đúng lịch để theo dõi giác mạc và thị lực

Tái khám định kỳ cho phép bác sĩ đánh giá sớm các yếu tố có nguy cơ gây tái cận như:

• Khô mắt kéo dài
• Loạn thị còn sót
• Bề mặt giác mạc chưa ổn định
• Điều tiết quá mức

Việc phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời bằng điều trị nội khoa, tập điều tiết hoặc hiệu chỉnh nếu cần.

Với câu hỏi mổ mắt có bị cận lại không, tái cận sau phẫu thuật khúc xạ có thể xảy ra nhưng tỷ lệ thấp khi được chỉ định đúng phương pháp và chăm sóc mắt hợp lý. Nếu bạn còn lo lắng hoặc muốn kiểm tra lại tình trạng mắt sau mổ, Hai Yen Eye Care luôn sẵn sàng thăm khám và tư vấn dựa trên dữ liệu đo đạc chuyên sâu, giúp duy trì thị lực ổn định và an toàn lâu dài.

Liên hệ Hai Yen Eye Care để được tư vấn miễn phí và đặt lịch khám:
Địa chỉ: 31A Nguyễn Đình Chiểu, Phường Sài Gòn, TP.HCM
Hotline: 0366 665 537
Email: info@haiyeneyecare.com
Fanpage: https://www.facebook.com/haiyeneyecare
Website: https://haiyeneyecare.com